Në kohë lufte, njerëzit shpesh detyrohen të zgjedhin anë. Jo gjithmonë për bindje, por për mbijetesë. Pikërisht në një realitet të tillë, figura e Kelmend Spaqi del jashtë çdo kornize të zakonshme — si një njeri që refuzoi të bëjë zgjedhjen më të lehtë.
Atij nuk iu kërkua vetëm të ishte prift. Iu kërkua të bëhej ndarës. Të ruante “të vetët” dhe të dorëzonte “të tjerët”. Ishte një moment brutal, ku feja po përdorej si vijë fronti, dhe ku një “po” do të shpëtonte veten, ndërsa një “jo” mund t’i kushtonte gjithçka.
Por përgjigjja e tij nuk ishte as politike, as taktike — ishte njerëzore.
Ai nuk i pa njerëzit si katolikë apo myslimanë. I pa si jetë që duhej mbrojtur. Në një kohë kur ndarja kërkohej me armë, ai zgjodhi unitetin pa zhurmë. Nuk mbajti fjalime të mëdha në atë moment. Mjaftoi që nuk pranoi të bëhej pjesë e padrejtësisë.
Kjo është ajo që e bën rrëfimin e tij të rëndë dhe njëkohësisht të fuqishëm: nuk është histori heroizmi klasik, por histori refuzimi.Sepse në një botë ku ndarjet shpesh rikthehen me forma të reja, kujtimi i tij nuk është vetëm respekt për të kaluarën — është sfidë për të tashmen. A do të kishim guximin të vepronim njësoj?
Kelmend Spaqi nuk la pas vetëm kujtime. La një vijë të qartë: në fund, nuk ka rëndësi çfarë feje ke — por çfarë zgjedh të bëhesh kur përballesh me padrejtësinë.
