Nga terri i luftës në dritën e kujtesës
Prilli i vitit 1999 është një plagë e hapur në historinë e Kosovës. Pikërisht në këtë muaj, në pikën kufitare të Morinës, u zhvillua një nga eksodet më të mëdha në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore, ku mijëra shqiptarë të Kosovës u detyruan të lënë shtëpitë e tyre për t’i shpëtuar terrorit serb. Morina, në kufi me Shqipërinë, u shndërrua në një korridor shpëtimi për një popull të tërë që kërkonte jetën.
Forcat ushtarake dhe paramilitare serbe, të udhëhequra nga regjimi i Sllobodan Millosheviqit, zbatuan një strategji të pastrimit etnik në Kosovë. Qytete e fshatra u dogjën, civilë u vranë mizorisht, gra e vajza u përdhunuan, ndërsa qindra mijëra njerëz u dëbuan me dhunë. Rrugët që çonin drejt Morinës ishin të mbushura me autobusë, karroca e këmbësorë – burra, gra, fëmijë, të moshuar – të gjithë duke lënë pas gjithçka, përveç shpresës për shpëtim.
Morina nuk ishte vetëm një pikëkalim, por një dëshmi. Aty u dëgjuan për herë të parë rrëfimet e gjalla të masakrave në Gjakovë, Rahovec, Suharekë, Mitrovicë e shumë vendbanime të tjera. Mbi 800 mijë shqiptarë u larguan nga Kosova gjatë pranverës së vitit 1999, një pjesë e madhe përmes Morinës. Kamera nga gjithë bota regjistruan pamjet e dhimbshme të eksodit, ndërsa tronditja ndërkombëtare shtoi presionin mbi NATO-n për të intensifikuar fushatën ushtarake kundër forcave serbe.
Morina u bë kufiri ndërmjet jetës dhe vdekjes, ndërmjet dhunës dhe shpëtimit. Ajo mbetet sot simbol i qëndresës dhe i mbijetesës, por edhe një vendkujtim për krimet e pandëshkuara që u kryen në Kosovë.
Drejtësia ndërkombëtare ka bërë disa hapa, por ende shumë viktima kërkojnë drejtësi. Masakrat e familjes Berisha në Suharekë, Reçaku, Mejë, Gjakovë, Çikatovë e shumë të tjera janë dëshmi të qarta të gjenocidit të kryer nga regjimi serb.
Sot, kur kujtojmë prillin e vitit 1999 dhe Morinën si simbol i shpëtimit, nuk duhet të harrojmë se pa drejtësi nuk ka paqe të vërtetë. #SerbianCrimesInKosovo nuk është thjesht një etiketë – është një thirrje për kujtesë, për përgjegjësi dhe për drejtësi.
