Njeriu ka shumë nevoja, por psikologët bien dakord se më e thella ndër to nuk është luksi apo suksesi – por të ndihemi të parë, të njohur dhe të pranuar. Që nga britma e parë e një foshnjeje, ne kërkojmë lidhje: një shikim, një buzëqeshje, një prekje që na thotë “je këtu, je i rëndësishëm”. Kjo nuk është luks emocional, por kusht për mbijetesë.
Plagët e vogla që lënë gjurmë të mëdha
Jo gjithmonë na lëndojnë vetëm traumat e mëdha. Ndonjëherë, ato që na formësojnë më shumë janë momentet e heshtura, të përsëritura, kur nuk ndjehemi të dukshëm – kur nuk dëgjohemi, kur dhimbjet tona nuk njihen. Ato plagë të vogla, të padukshme, grumbullohen brenda nesh dhe bëhen “uji” ku notojmë gjithë jetën.
Prindërit mund të mos kenë qëllime të këqija, por shpesh riprodhojnë modelet që kanë përjetuar vetë. Fëmijët nuk kuptojnë qëllimet – ata ndjejnë boshllëkun mes asaj që u nevojitet dhe asaj që nuk u jepet. Dhe kështu, mësojnë të fshehin nevojat e tyre, duke i mbartur ato në jetën e mëvonshme.
Lidhja e hershme: Aty ku gjithçka fillon
Sipas teorisë së lidhjes emocionale të John Bowlby, siguria emocionale është po aq thelbësore sa ushqimi apo streha. Një fëmijë që përqafohet kur qan, mëson se bota është e sigurt dhe njerëzit janë të pranueshëm. Kjo lidhje e hershme shndërrohet në themel për të gjitha marrëdhëniet në të ardhmen.
Fëmijët që rriten mes figurave mbështetëse shfaqin më pak probleme emocionale, më shumë vetëbesim dhe më shumë ndjeshmëri ndaj të tjerëve. Ndërsa ata që rriten në mungesë përgjigjeje ndaj nevojave emocionale, shpesh përballen me ndjenja të forta vetmie dhe vështirësi për të ndërtuar lidhje të thella edhe si të rritur.
Pse i përsërisim të njëjtat modele?
Truri ynë ruan përvojat si skema mendore që përsëriten. Nëse dikur nuk u pamë, nuk u dëgjuam, atëherë edhe si të rritur nuk presim që dikush të na vërejë. Kjo sjell izolim emocional, vështirësi në marrëdhënie, ankth dhe depresion. Dhe shpesh, pa dashje, këto modele i riprodhojmë tek fëmijët tanë.
A mund të shërohemi përmes terapisë?
Terapia nuk është vetëm për të “rregulluar problemet”, por për të krijuar për herë të parë ndjesinë se dikush na sheh, na dëgjon dhe qëndron pranë nesh. Terapeuti bëhet një figurë e qëndrueshme që ndihmon klientin të formojë një model të ri: “Nuk jam vetëm. Dhimbja ime ka rëndësi.”
Depresioni nuk është vetëm trishtim – është dorëzimi përballë ndjesisë se nuk ka kush të na afrohet. Terapia nuk e zgjidh jetën, por na mëson si të përballemi me të, jo të vetëm, por me ndihmën e një tjetri që na sheh.
Çfarë është “uji”?
“Uji” është klima emocionale ku rritemi – mjedisi i padukshëm, por përcaktues, i pranimit apo shpërfilljes. Ai ndikon si e përjetojmë veten, të tjerët, dhe botën përreth. Aty përcaktohet nëse do të kërkojmë ndihmë apo do të mbyllemi, nëse do të kemi besim apo frikë, nëse do të ndjejmë dashuri apo boshllëk.
Të na shohin nuk do të thotë thjesht të na shikojnë – do të thotë të na pranojnë, të na dëgjojnë, të na japin hapësirë për të qenë. Dhe kjo është nevoja më bazike njerëzore: nga fillimi i jetës, deri në fundin e saj.
Shpesh mendojmë se jemi të dobët kur ndjejmë boshllëk, por e vërteta është se po kërkojmë “ujin” që nuk e kemi pasur. Jo për të fajësuar të kaluarën, por për ta kuptuar – sepse vetëm ashtu mund të mësojmë të notojmë ndryshe.
