Në Prishtina po krijohet një situatë e qartë: qiratë po rriten, ndërsa rregullimi i tregut mbetet shumë i dobët.
Sot, një pjesë e madhe e banesave jepen me qira pa kontrata të rregulluara ose pa deklarim të plotë të të ardhurave. Kjo do të thotë se një pjesë e tregut të qirave funksionon praktikisht në “hije”, ku të ardhurat nuk kalojnë gjithmonë përmes sistemit tatimor në mënyrë të rregullt.
Në teori, çdo të ardhur nga qiradhënia duhet të tatohet nga institucionet lokale dhe qendrore. Por në praktikë, kontrolli është i kufizuar. Një pjesë e pronarëve deklarojnë, një pjesë jo, dhe një pjesë operojnë me marrëveshje gojore pa asnjë dokument formal. Kjo krijon dy probleme njëkohësisht: humbje për buxhetin publik dhe treg të pabarabartë.
Komunat dhe institucionet tatimore shpesh përballen me mungesë kapaciteti për të verifikuar çdo marrëveshje qiraje në terren. Ndërkohë, mungesa e regjistrimit të detyrueshëm të kontratave për të gjitha rastet e qiradhënies e bën edhe më të vështirë kontrollin real të tregut.
Rezultati është një paradoks i thjeshtë: qyteti po rritet dhe qiratë po rriten, por sistemi nuk po kap pjesën reale të këtij qarkullimi financiar. Dhe kur një treg i tillë mbetet pjesërisht jashtë kontrollit, çmimet priren të rriten më shpejt se të ardhurat, sepse nuk ka as transparencë reale dhe as frenim institucional.
Në fund, problemi nuk është vetëm sa kushton një banesë në Prishtinë, por fakti që tregu i qirave funksionon me shumë pak kontroll real – dhe këtë kosto po e paguan qytetari i zakonshëm.
